سـفـیـنـه

● این نوشته، سياسی نيست

rezababaei — Fri, 13 Nov 2009 21:31:18 GMT

^{چندی‌پیش با یک روحانی محترم که از مؤسسه‌ای در قم دکترای جامعه‌شناسی هم گرفته است، گفت‌و‌گو می‌کردیم. خلاصۀ حرف من این بود که باید همه به یک اندازه فرصت و امکان بیان آرای خود را داشته باشند. این روحانی غیور، ناگهان از کوره در رفت و گفت: چرا آن موقع که خاتمی با یک نامۀ دو سطری به موسوی خوینی‌ها،50 روزنامۀ مخالف خود را بست، صدای کسی درنیامد؟ چرا وقتی میرحسین اقتصاد کشور را به هم ‌ریخت و دل امام را خون می‌کرد و بچه‌های جبهه را می‌رنجاند، آقایان لال شده بودند؟ چرا وقتی دوم‌خردادی‌ها داشتند کشور را دو دستی به آمریکا تحویل می‌دادند، شماها ساکت بودید؟ ...
ادامۀ گفت‌وگو ممکن نبود و مهم هم نبود. آنچه مرا تا ساعتی در فکر فرو برد، یافتن پاسخی برای این سؤال بود که چرا عده‌ای در جامعۀ ما به این آسانی در برابر برخی اخبار تسلیم می‌شوند و در مقابل، پاره‌ای از خبرها را به‌کل نشنیده می‌گیرند؟ این سؤال، سیاسی نیست، یک مسئلۀ روان‌شناختی است. ممکن است همین سؤال را یکی دیگر دربارۀ من داشته باشد. من و آن روحانی محترم، ظاهرا ریگی به کفش نداریم و قاعدتا جز به منافع ملی کشورمان نمی‌اندیشیم. اما چرا اخبار من با او این‌همه فرق می‌کند؟ و چرا هر یک از ما خبرهای دیگری را کذب محض می‌‌داند؟ از تحقیق و تفحص هم کاری ساخته نیست؛ چون اولا این‌گونه خبرها یکی دو تا نیست و ثانیا بسیاری از این خبرها را منبع رسمی و نشانداری پخش نمی‌کند که سر نخی برای تحقیق وجود داشته باشد و ثالثا برخی از همین منابع رسمی به هیچ مرجع قانونی یا مردمی پاسخگو نیست و هرگز شتر توقیف يا تذكر بر در خانۀ آنها نمی‌‌خوابد.
مدتی فکر کردم و به چند نتیجه رسیدم؛ از جمله این‌که در صدق و کذب اخبار سیاسی ایران، بی‌دینی و بی‌اخلاقی بیداد می‌کند. به یاد دارم:
روزی از روزهای جوانی، معلم زیست‌شناسی‌ام را در میدان بزرگ شهر دیدم. هر دو در حال خرید روزنامه بودیم. بعد از احوال‌پرسی مختصر، طبق معمول باب گفت‌وگو و بحث سیاسی باز شد. قبلا چند بار در کلاس و بیرون کلاس هم با هم بحث سیاسی کرده بودیم. او منتقد جنگ و سیاست‌های جاری کشور بود و من مدافع هر برنامه‌ و سیاست و تصمیمی که مسئولان به اجرا می‌گذاشتند. الان یادم نمی‌آید که آن روز، کنار دکۀ روزنامه‌فروشی دربارۀ چه موضوعی بحث می‌کردیم، ولی این کنایۀ نیش‌دارش را فراموش نمی‌کنم که گفت: «دفعۀ قبل که با هم بحث می‌کردیم تو می‌گفتی سیاست ما عین دیانت ماست و دیانت ما عین سیاست ما. من مخالف این نظریه بودم و می‌گفتم شما را به خدا سیاست را با دیانت قاطی نکنید كه به نفع هیچ‌کدام نیست. اما الان پشيمان شده‌ام و التماس می‌كنم كه شما را به خدا در سیاست‌تان کمی هم دیانت داشته باشید.»}

● عدالت

rezababaei — Mon, 09 Nov 2009 08:23:18 GMT

^از

^{از امام موسی بن جعفر(ع) روایتی نقل شده است که به قول استاد حکیمی به اندازۀ شصت خورشید می‌درخشد. روایت چنین است: لایعدل الا من یحسن العدل.(الحیاة، ج‏6، ص‏346) یعنی عدالت نياورده است مگر کسی که آن را نیکو و درست به عمل آورد.
من دقیقا نمی‌دانم این حدیث به اندازۀ چند خورشید می‌درخشد؛ ولی می‌دانم بزرگ‌ترین ظلم‌های این عالم را کسانی کردند که واقعا قصد اجرای عدالت داشتند، اما در شناخت ماهیت عدالت و راه‌های اجرایی آن دچار ساده‌انگاری و ديکتاتوری شدند. نمونۀ تاریخی و آشکار آن، مارکس و لنین و حلقه‌های نخست بلشویک‌ها است که به‌حق نمی‌توان در صدق نیت و انگیزۀ مردمی آنان تردید کرد؛ هرچند پس از ۱۰ سال به ايستگاه استالين و پس از ۷۰ سال در چنين روزهایی به فروريختن ديوار برلين رسيدند.}

^{اگر راهکارهای اجرایی عدالت، درست و سنجیده و بر پایۀ تجربه‌های طولانی بشر نباشد، شک نکنید که سر از ظلم‌ و نکبت و بدبختی درمی‌آورد. عدالت، به‌ویژه در دنیای پیچیدۀ ما، به تنها چیزی که نیاز ندارد شعار و سخنرانی و ادعاهای آسمان‌خراش و افشاگرهای عامه‌پسند و برانگيختن گرد و خاک است. عدالت، نتیجۀ عقلانیت و جهان‌شناسی بزرگ‌سالانه و آشنایی با طبیعت وحشی اقتصاد است.
در لغت هم عدل را نشاندن هر چیز در جای خود تعریف کرده‌اند. بر این پایه، بزرگ‌ترین ظلم، فروکاستن عدالت به عدالت اقتصادی و سپردن آن به دست کسانی است که هیچ تصور درستی از جهان اقتصاد و ارگانیسم عدالت و نیازهای واقعی انسان ندارند. به تجربه آموخته‌ایم که عدالت اقتصادی، فقط و فقط در جوامعی قابلیت اجرا دارد که پیشتر به استقبال عدالت اجتماعی و توسعۀ سیاسی و جامعۀ باز رفته‌اند. شروع عدالت‌ورزی از عدالت اقتصادی، آن هم با شعار و سخنرانی و انگيزه‌های سياسی و طرح‌های خام، پایان خوشی ندارد.}

● برگی از دفتر خاطرات

rezababaei — Fri, 06 Nov 2009 09:44:18 GMT

^{عکس مقابل، تصویر حبیب الله پیمان است، و زخم روی صورتش یادگار 13 آبان امسال. برای برخی از مردم تهران او یک پزشک است که نمی‌دانم هنوز طبابت می‌کند یا نه. برای روزنامۀ کیهان و مانند آن که شکر خدا کم هم نیست، او یک تحلیل‌گر منحرف، وابسته به سرویس‌های جاسوسی و رئیس حزب منحله و تک‌نفرۀ جنبش مسلمانان مبارز است و جزء دوم نامش(الله) نباید نوشته شود(کیهان او را حبیب پیمان می‌نویسد). برای رژیم پهلوی او یک سوسیالیست خداپرست بود که در مسکو آموزش دیده و مأموریتش خرابکاری و اقدام علیه امنیت ملی بود و با نام ح. پایدار کتاب و مقالۀ دينی می‌نوشت. اما برای من و بچه‌های انجمن اسلامی دبیرستان‌ها و دانشگاه‌ها در سال‌های 58 تا 60، کابوس تمام‌نشدنی و سخت‌جانی بود که با سرمقاله‌های طولانی‌اش در نشریۀ امت، هرازگاه یکی از بچه‌های انجمن اسلامی را می‌ربود و به عالمی دیگر می‌برد. ولی من قهرمانانه و معجزه‌آسا! تا آخر مقاومت کردم و مانند خیلی‌های دیگر جذب مقالات و تحلیل‌ها و استدلال‌های او نشدم.
هر هفته که نشریۀ امت بیرون می‌آمد، من و چند نفر دیگر از بچه‌های انجمن عزا می‌گرفتیم. خط‌به‌خط آن را می‌خواندیم و خود را آماده می‌کردیم که اگر جایی نیاز شد، پاسخ‌های دندان‌شکن بدهیم. دوستی داشتم به نام محمد پورعباس که هر کجا هست خدایا به سلامت دارش. تحلیل‌گر اصلی و مغز متفکر انجمن او بود. روزی به اتاق انجمن آمد و گفت: من تصمیم گرفتم که دیگر بنشینم و برای کنکور بخوانم. هیچ‌کس باور نکرد. من به امتی که زیر بغلش بود، نگاهی انداختم و با لحن گلایه‌آمیزی گفتم: کنکور؟! او رفت، شهید پورحیدری هم به او پیوست، و یک‌سال بعد در جنگ تكه‌پاره شد.
همان سال(60) هفته‌نامۀ امت توقیف و پیمان ممنوع‌القلم شد. سپس مدتی را همراه همسرش(خانم مرتاض لنگرودی) مهمان اوین بود تا این‌که دولت اصلاحات روی کار آمد و روزنامه‌های اصلاح‌طلب جان گرفتند. پیمان باز دست به قلم شد و این‌بار بسیار محتاطانه هرازگاه چیزکی می‌نوشت. از سال 84 تقریبا اجازۀ فعالیت قلمی نداشت و جز چند مقالۀ ملایم از او ندیدم. ظاهرا الان مطب‌نشین است و اجازۀ فعالیت دیگری ندارد. پورعباس هم احتمالا الان در تبریز طبابت می‌کند. امیدوارم اهل نت و گوگل باشد و یک‌بار که نامش را جستجو می‌کند، به این‌جا بیاید تا شاید باز همدیگر را ببینیم. (اگر دوباره ببینمش، قول می‌دهم ديگر با هم بحث نكينم و شايد فقط گريه كنيم)
بله، نام حبیب‌الله پیمان، برای هر کس هر چه باشد، برای بچه‌های انجمن اسلامی دبیرستان پاسداران قزوین، یادآور خاطرات بسیاری است.}

● وصیت‌نامۀ یک پدر

rezababaei — Wed, 04 Nov 2009 19:27:18 GMT

^{فرزندم، اول ده صفحۀ A4 چهارصد كلمه‌ای برایت وصيت‌نامه نوشته بودم که اگر مقاله نوشته بودم، حداقل دویست‌هزار تومن حق‌التألیفش بود. بعد از این‌که نوشتم، پشیمان شدم و به این نتیجه رسیدم که کاش همان مقاله را نوشته بودم. چون به هر حال دويست‌هزارتومن ارث، بهتر از ده صفحه كاغذ است.}^{ولی بعد دیدم بدون وصیت‌نامه هم که نمی‌شود مرد. چون وصیت‌نامۀ قبلی را دلیت کرده‌ام و تازه اگر دلیت هم نکرده بودم، مطمئنم که تو حوصلۀ خواندن آن را نداشتی، در سه کلمه خلاصه‌اش می‌کنم: ببخش، ببخش، ببخش.}

rezababaei — Tue, 03 Nov 2009 17:59:18 GMT

^{سر راه که می‌آمدم خانه، جوان معتادی را دیدم که جلو مغازه‌ای افتاده است. به مغازه‌دار گفتم نمی‌خواهید فکری به حال این بنده خدا بکنید؟ گفت مثلا چی کنم؟ گفتم اگر مرده است، به شهرداری زنگ بزنید، اگر زنده است، کمک کنید بلندش کنیم. شاید مریض سخت باشد. گفت به من ربطی ندارد. گفتم تا وقتی که این جوان اینجا افتاده‌ است کسی داخل مغازۀ تو نمی‌شود كه میوۀ کیلویی دوهزاروپانصد تومن بخرد. جوابی داد که تا خانه فقط به زمین نگاه کردم. گفت: روزی دست خدا است.}

● چه عرض کنم؟

rezababaei — Tue, 03 Nov 2009 09:50:18 GMT

^{معاون مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان، از رضایتمندی 69درصد جوانان از صداوسیما خبر داد و گفت: زنان 10درصد بیشتر از مردان ابراز رضایتمندی کرده‌اند. 59درصد جوانان معتقدند که سریال‌های سیما، کیفیت بالایی دارند و 54درصد، برنامه‌های صداوسیما را شاد و متنوع می‌دانند. همچنین 67درصد بر این باورند که برنامه‌های خبری صداوسیما حقایق را برای مردم بازگو می‌کنند.
در ميان شش رسانۀ مورد اعتماد جوانان، تلویزیون با 61درصد معتمدترین رسانه شناخته شد. رسانه‌های خارجی با 2 درصد در جایگاه آخر قرار دارند.
منبع}

● گاو زندگی و شير سياست

rezababaei — Mon, 02 Nov 2009 08:02:18 GMT

^{خواستم چیزی دربارۀ 13 آبان بنویسم و اتفاقاتی که در این روز افتاده است؛ پشیمان شدم. خواستم دربارۀ این جملۀ وزیر سابق ارشاد بنویسم که گفته بود ضربۀ سر استیلی در بازی با آمریکا، مانند ضربۀ علی در جنگ خندق بود؛ دیدم اگر بخواهیم هر روز دربارۀ افاضات این نوادر خلقت چیزی بنویسیم باید صبح تا شب بنویسیم. خواستم چیزی دربارۀ اصول نقد بنویسم؛ چند خط هم نوشتم اما حوصله یاری نکرد. خواستم بگویم شکر خدا بالاخره جرم بهزاد نبوی هفتاد ساله، وزیر و سخنگوی دولت شهید رجایی که با د‌مپایی و زیرشلوار آوردنش تلویزیون، معلوم شد: شركت در راهپيمایی و اخلال در ترافیک تهران. ديدم کار از این حرف‌ها گذشته. خلاصه همین‌طور بی‌حوصله به صفحۀ کامپیوتر نگاه می‌کردم که یک مرتبه احساس كردم این جهان پهناور بدون دلدادگی و دلبری، از طویلۀ آن روستایی که گاوش را شیر خورد، تاریک‌تر و کوچک‌تر و وحشتناک‌تر است. گاو زندگی ما را شیر خورد؛ پیش از آن‌که شیری دهد.}

● تعريف هم عوض می‌كنيم، مگه چيه؟

rezababaei — Sat, 31 Oct 2009 10:07:18 GMT

^{رئیس دولت در مشهد فرموده‌اند: «باید تعریف نخبه تغییر کند. نخبه کسی است که مرز دوست و دشمن را می‌شناسد.»
دوست دارم کسی از ایشان بپرسد: چه شده است که به فکر عوض كردن تعریف نخبه افتاده‌ايد؟ بر فرض که تعریف شما درست باشد، آیا اجازه می‌فرمایید حالا که تعریف نخبه، تشخیص مرز دشمن و دوست است، پیدا کردن مصداق دوست‌ها و دشمن‌ها بر عهدۀ همان نخبگان باشد؟ یا زحمت آن را هم شما تقبل می‌فرمایید؟ اگر نخبه یعنی کسی که دوست را از دشمن تشخیص می‌دهد، آن وقت چند نفر از مردم ایران نخبه می‌شوند؟ اگر بفرمایید اکثر، خنده‌دار است؛ چون امکان ندارد اکثر مردم کشوری از نخبگان باشد. در ضمن ممکن است کافری پیدا شود و بپرسد چرا کشوری که اکثر مردمش نخبه‌اند این حال‌و‌روز را دارد. اما اگر بفرمایید اندکی از مردم نخبه‌اند، احتمالا کافر دیگری بپرسد: یعنی فقط اندکی از مردم ایران، قدرت تشخیص دوست و دشمن را دارند؟ آیا اگر خدای‌ناکرده کس دیگری رئیس جمهور می‌شد و می‌دید که نخبگان در اردوگاه او نیستند، او هم اجازه داشت تعریف نخبه را عوض کند؟}

^{سؤال آخر: آیا من هم اجازه دارم تعریف نخبه را تغییر بدهم یا برای این کار هم باید اول مجوز بگیرم؟ اگر اجازه مرحمت می‌فرمایید، من هم می‌خواهم تعریف نخبه را عوض کنم و بگویم: نخبه کسی است که .........
[ولش کن! هر چی فکر می‌کنم می‌بینم همان تعریف ایشان هم بد نیست]}

شب تاریک و شير در آخور

rezababaei — Fri, 30 Oct 2009 12:27:18 GMT

^{از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است که مردم با ناشناخته‌ها دشمنی می‌کنند: الناس اعداء ماجهلوا. بر گفتار ایشان باید افزود: مردم گاهی با ناشناخته‌ها عشق‌ورزی هم می‌کنند.
مولوی در مثنوی، داستان روستایی ساده‌دلی را نقل می‌کند که برای نوازش گاوش به آخور می‌رود؛ غافل از آن‌که شیری گاو نگون‌بخت را خورده و در جایش نشسته است:
دست می‌مالید بر اعضای شیر پشت و پهلو گاه بالا، گاه زیر
سپس از زبان شیر می‌‌گوید: این بیچاره نمی‌داند دل به چه دشمن خانه‌براندازی داده است:
این چنین گستاخ از آن می‌خاردم کو در این شب، گاو می‌پنداردم}

● فال نیک

rezababaei — Thu, 29 Oct 2009 16:12:18 GMT

^{امروز روز کوروش کبیر است و فردا روز رضا(ع). تقارن این دو نماد را که هر یک به‌نوعی متعلق به ایران‌اند، به فال نیک می‌گیرم. همزیستی نمادهای دینی و ملی را در این بیت مولوی هم تماشا کنید:
زین همرهان سست‌عناصر دلم گرفت
شیر خدا و رستم دستانم آرزوست}